Kilkadziesiąt lat zanim ktokolwiek zaczął martwić się wpływem internetu albo gier komputerowych na młodzież, w Stanach Zjednoczonych wybuchła potężna panika moralna związana z… komiksami. Główną postacią tego zjawiska został psychiatra Fredric Wertham, który zdołał przekonać miliony Amerykanów, że kolorowe zeszyty z rysunkami demoralizują dzieci i bezpośrednio przyczyniają się do wzrostu przestępczości. Mimo że jego tak zwane naukowe argumenty okazały się całkowicie zmyślone, wywołana przez niego histeria ogarnęła cały kraj. W jaki sposób pojedynczy człowiek zdołał tak skutecznie zmanipulować całe społeczeństwo?
Powstanie atmosfery strachu
W latach pięćdziesiątych XX wieku komiksy stały się niezwykle popularną formą rozrywki wśród amerykańskiej młodzieży. Tanie, kolorowe wydawnictwa trafiały w ręce milionów czytelników, oferując historie superbohaterów, detektywów czy potworów. Dla wielu rodziców i nauczycieli stanowiło to jednak niepokojące zjawisko. W tym właśnie momencie na scenę wkroczył Fredric Wertham, który postanowił udowodnić, że komiksy stanowią realne zagrożenie dla moralności i bezpieczeństwa publicznego. Swoje tezy przedstawiał w sposób niezwykle przekonujący, posługując się pozornie rzetelnymi badaniami klinicznymi.
Metody perswazji stosowane przez psychiatrę
Wertham twierdził, że regularne czytanie komiksów prowadzi do agresji, znieczulenia na przemoc oraz problemów z zachowaniem w szkole. Publikował artykuły w popularnych magazynach i występował w radiu, gdzie opisywał przypadki młodych przestępców, którzy mieli w domach stosy kolorowych zeszytów. Choć nigdy nie przedstawił wiarygodnych dowodów łączących komiksy z konkretnymi przestępstwami, jego narracja trafiła na podatny grunt. Amerykańskie społeczeństwo, zmęczone powojenną rzeczywistością i obawiające się nowych zagrożeń, chętnie przyjęło prostą tezę, że winę za wszelkie problemy młodzieży ponoszą właśnie komiksy.
Jego najgłośniejsza książka „Uwiedzenie niewinnych” stała się prawdziwym bestsellerem. Autor opisywał w niej rzekome mechanizmy wpływu rysunkowych historii na psychikę dziecka. Podkreślał, że sceny przemocy, elementy erotyczne czy antyautorytarne postawy bohaterów prowadzą prostą drogą do demoralizacji. W rzeczywistości wiele z przytaczanych przez niego przykładów było wyolbrzymionych lub wręcz zmyślonych, a metodologia badań nie spełniała podstawowych standardów naukowych. Mimo to media i opinia publiczna uznały Werthama za autorytet w dziedzinie psychiatrii dziecięcej.
Skutki ogólnokrajowej histerii
Fala krytyki doprowadziła do powołania specjalnej komisji senackiej, która zajęła się wpływem komiksów na młodzież. Podczas przesłuchań Wertham przedstawiał swoje tezy z wielką pewnością siebie, co tylko wzmocniło przekonanie społeczeństwa o istnieniu poważnego problemu. Wydawcy komiksów, obawiając się zakazów i bojkotów, stworzyli kodeks samoregulacji, który znacząco ograniczył treść publikacji. Wiele tytułów zniknęło z rynku, a gatunek na długie lata stracił dawną popularność i szacunek.
Dzisiaj wiemy, że dowody przedstawiane przez Fredrica Werthama były w dużej mierze wymyślone na potrzeby medialnej narracji. Jego badania nie opierały się na kontrolowanych eksperymentach ani reprezentatywnych próbach. Mimo to przez wiele lat funkcjonowały jako naukowy fakt, wpływając na politykę wydawniczą i postrzeganie całego medium. Historia ta pokazuje, jak łatwo jeden charyzmatyczny głos może wywołać masową histerię, gdy trafi na podatny grunt społecznych lęków.
Zrodlo: zero.pl
